Belediyenin Şasesi Kayarsa, Kamyon Nereye Devrilir?

Vatandaş devleti her gün Ankara’daki bakanlık koridorlarında, yüksek yargı organlarında ya da devletin büyük makamlarında tecrübe etmez.

​Vatandaş için devlet;

• ​*Sabah musluğundan akan sudur.

• *​Sokağındaki çöptür.

• *​Kapısının önündeki kaldırımdır.

• ​Ruhsatıdır.

• *​İmar planıdır.

• *​Yoludur.

• *​Ulaşımıdır.

• *​Ve belediye kapısında karşılaştığı memurun, müdürün, başkan yardımcısının kendisine nasıl davrandığıdır.

​İşte bu yüzden devlet mimarisinde meydana gelen her sistemik bozulmanın ilk hissedildiği yerlerden biri belediyelerdir.

​Ben buna "Şase Kayması" diyorum.

​Çünkü belediye, yalnızca asfalt döken, çöp toplayan, park yapan bir hizmet birimi değildir. Aynı zamanda kamu kaynağının kullanıldığı, imar kararlarının alındığı, ihalelerin yapıldığı, personelin görevlendirildiği ve vatandaşın hakkının korunması gereken bir kamu düzenidir. Şase kaydığında ise sorun yalnızca bir hizmetin aksaması değil, bütün sistemin dengesinin bozulmasıdır.

​Bir belediyenin şasesini ayakta tutan temel kolonlar bellidir:

• *​Denetim.

• *​Liyakat.

• *​Şeffaflık.

• *​Hesap verebilirlik.

• *​Hukuk.

​Bunlardan biri zayıfladığında diğerleri de yük taşımakta zorlanır. Belediye meclisi halk adına yönetimi denetlemek yerine yalnızca siyasi kararların onaylandığı bir organa dönüşürse şase eğilir. Kamu harcamaları denetlenmez, vatandaş vergisinin nereye gittiğini öğrenemezse şase biraz daha eğilir. Liyakat yerine siyasi yakınlık, hemşehrilik veya sadakat belirleyici hale geldiğinde ise kurumsal hafıza kaybolur. Başkanlar değişir, meclis aritmetiği değişir, partiler değişir; ancak kurumsal hafıza çöktüğünde belediye kamu kurumu olmaktan çıkar, arka bahçe rejimine dönüşür.

​

Bu arka bahçe rejimi üç koldan işler:

• *​Kadro ve İstihdam: Liyakatsiz kadroların ve parti yakınlarının kurumlara doldurulması.

• *​Finansal ve Lojistik Kaynak: Kamu bütçesinin parti faaliyetleri ve örtülü harcamalar için fonlanması.

• *​Rant Ağları: İmar revizyonları, doğrudan temin sepetleri ve BİT'ler (belediye şirketleri) üzerinden kurulan denetimsiz ihale çarkı.

​

Bu düzenin sokaktaki karşılığı serttir. Belediye bütçesi; o ilçede yaşayan her yurttaşın emlak vergisi, su faturası ve çöp vergisiyle oluşan ortak kamu sermayesidir. Yönetim liyakatsizlikle felç olduğunda o "Belediye Kamyonu" devrilir. Kamyon devrildiğinde yerel siyasi elitler, torpilli müteahhitler ve yandaş çevreler kasadan pay kapma yarışına girer.

​Bu tablo sokakta derin bir ahlaki çözülme yaratır: Yerel Enayi Sendromu.

​Vergisini kuruşu kuruşuna ödeyen, ruhsatını kanuna uygun alan dürüst esnaf; kuralları çiğneyenin, torpille iş bitirenin ihya edildiğini görür. Kendi sokağındaki çukur kapatılmazken torpilli inşaatlara imtiyaz tanındığını izleyen yurttaşta güven çöker. Herkes kuralı çiğnerken dürüst kalmak "enayilik" gibi gösterilir; toplumda anomi tabana yayılır.

​Bu çarkın dönmesi için kurumsal aklın tasfiye edilmesi şarttır. Mevzuatı bilen dürüst bürokratlar pasifize edilirken; halkın Anayasal hakkı olan Bilgi Edinme Başvurularını "şahsınızı ilgilendirmiyor, merak giderme yeri değildir" diyerek geri çeviren bir Karartma Bürokrasisi işbaşına getirilir.

​

Yerel yönetimlerdeki bu kokuşmuşluk, parti değişiklikleriyle veya seçim vaatleriyle düzelmez. Şaseyi doğrultacak tek güç, tabandan tavana kurulacak inatçı bir Yurttaş Denetim Barikatıdır.

​Vatandaş; belediye başkanına veya meclis üyelerine dilekçe verip lütuf isteyen bir tebaa olmadığını kavramak zorundadır.

Elimizdeki hukuki kılıçlar keskindir:

• ​4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı ile kadroları, doğrudan teminleri ve imar kararlarını sormak.

• ​Bilgi vermeyen bürokratı BEDK'ye, Mülkiye Müfettişliği'ne ve Sayıştay'a taşımak.

• ​Kanunsuz emre imza atanlar veya bilgiyi kasten saklayanlar hakkında TCK m. 257 (Görevi Kötüye Kullanma) kapsamında adli suç duyurusunda bulunmak ve rücu mekanizmalarını tetiklemek.

• ​Sahadaki her usulsüzlüğü resmi tutanaklarla kayıt altına almak.

​Belediyelerin kapısında vatandaşın hakkını araması bir lütuf talebi değildir. Bir belediyeden bilgi istemek düşmanlık değildir. Hesap sormak siyaset yapmak değildir. Kamu kaynağının nereye harcandığını öğrenmek kimseye karşı yapılmış bir saldırı değildir. Bunlar yurttaşlığın kendisidir.

​Belediyeler yerel feodalitelerin veya siyasi partilerin mülkü değil; o kentte yaşayan yurttaşların ortak evidir.

​Kamyon devrilmiş, şase kaymış olabilir. Ancak o kokuşmuşluğun ortasında durup; "Ben verginin hesabını soruyorum, bilgiyi talep ediyorum, bu usulsüzlüğe imza atan bürokratı kanuna davet ediyorum" diyen tek bir vatandaşın iradesi, o kentin haysiyet barikatıdır.

​Dilekçemiz bir merhamet talebi değil, belediye idaresini kendi kanununa davet eden adli bir ihtardır.