10 EKİM 2026

Beşinci Sınav: Deprem, Kentsel Dönüşüm ve Çöken Mazeretler

Beşinci Sınav: Deprem, Kentsel Dönüşüm ve Çöken Mazeretler

​30 Ekim 2020 İzmir Depremi’nin üzerinden yıllar geçti. Bayraklı’nın alüvyon zemininde yıkılan binaların enkazı kalktı, çadırlar toplandı; ancak geride kalan yüz binlerce yurttaş için kentin yapı güvenliği sorunu çözülmedi. İzmir’de kentsel dönüşüm, teknik bir mühendislik ve planlama meselesi olmaktan çıkarılıp çeyrek asırdır iki kutuplu siyasetin en konforlu savunma siperine dönüştürüldü.

​Cemil Tugay’ın parti değiştirmesiyle birlikte yerel yönetim ile merkezi idare arasındaki yapay sınır kalktı. Ancak bu durum, kentsel dönüşümün önündeki teknik, hukuki ve mali darboğazları kendiliğinden yok etmez. Asıl değişen şudur: Tarafların çeyrek asırdır arkasına saklandığı "engelleniyoruz" ve "yönetemiyorsunuz" ezberleri aynı anda çöktü. İzmir, iki siyasi aklın birbirine parmak sallamayı bırakıp aynı aynaya bakmak zorunda kaldığı büyük bir yüzleşme eşiğindedir.

​1. Dağılan İki Büyük Siper

​

İzmir’in kentsel dönüşüm kronolojisi, iki tarafın da kendi seçmenini konsolide etmek için kullandığı hazır gerekçelerle doludur:

  • * ​"25 Yıldır Belediyeyi Yönetemiyorsunuz" Tezi: İktidar kanadı yıllarca muhalefet konforuyla konuştu:

"Beceriksizler, ada bazlı plan yapamıyorlar, kooperatif modelleriyle insanları mağdur ettiler, dönüşümü tabela projelerine hapsettiler." Bu eleştiriyi yapmak kolaydı; çünkü icraat ve ruhsat sorumluluğu karşı taraftaydı.

  • * ​"Merkezi İdare Destek Vermiyor, Takoz Koyuyor" Tezi: Yerel yönetim kanadı ise her tıkanıklıkta faturayı Ankara’ya kesti: "Bakanlık kentsel dönüşüm kredisi vermiyor, uygun faizli kamu finansmanı yaratmıyor, rezerv alanları İzmirliye tahsis etmiyor, Meclis kararlarımıza ve emsal artışlarımıza engel oluyor." Bu savunma da konforluydu; çünkü her gecikmenin hazır bir faili vardı.

​Bugün gelinen noktada bu iki siper de dağılmıştır. Artık belediyenin planlama masası ile Ankara’nın onay ve finansman kasası aynı siyasi iradenin elindedir. Dolayısıyla bundan sonra yaşanacak her gecikme, siyasi bir kavgaya değil; doğrudan sistemsel bir yetersizliğe işaret edecektir.

​2. Masadaki Üç Düğüm: Gerçek Darboğazlar Nerede?

​Rozet değişimi siyasi mazeretleri tüketse de sahadaki yapısal düğümleri tek başına çözmez. Karşı tarafın "yetki tek elde toplansa bile işler hemen yürüyemez" diyerek arkasına sığınabileceği üç temel darboğaz bulunmaktadır:

​Hukuk ve Planlama Düğümü (Emsal ve Yoğunluk Çıkmazı)

​30 Ekim sonrasında Bayraklı ve çevresinde alınan parsel bazlı yüzde 20 ila 30’luk emsal artışı kararları, meslek odalarının açtığı davalar neticesinde yargıdan döndü. Mahkemeler, mevcut altyapıyı gözetmeyen ve yoğunluğu kontrolsüz artıran parsel bazlı kararları iptal etti. Depremzede ise artan inşaat maliyetleri karşısında müteahhide verecek pay bulamadığı için emsal artışını tek kurtuluş gördü.

  • *​Gerçek: Mahkemeleri bağlayan şey partiler değil, imar mevzuatı ve şehircilik ilkeleridir. Siyasi irade, odaların dava açamayacağı ada bazlı, donatı alanları çözülmüş ve transfer edilebilir imar modelleri üretmedikçe yargı kararları bahane edilmeye devam edecektir.

​Şantiye ve Güven Düğümü (Kooperatif Modeli)

​Büyükşehir Belediyesi’nin İZBETON üzerinden alt yüklenici kooperatiflere devrettiği Örnekköy, Uzundere ve Aktepe-Emrez etapları sahada tıkandı. Örnekköy 3. Etap şantiyesinde Karşıyaka Belediyesi teknik ekiplerince tutulan resmi tutanakla, projeye aykırı imalat gerekçesiyle inşaatın mühürlenmesi ve ilgili katın yıktırılması süreci, modelin denetim mekanizmasını tartışmalı hale getirdi.

  • * ​Gerçek: Burada mesele siyasi niyet değil, binlerce kooperatif ortağının ve hak sahibinin duran inşaatlar nedeniyle yaşadığı somut mağduriyettir. Bu şantiyelerin hukuki tasfiyesi ve hak sahiplerinin korunması ertelenemez bir görevdir.

​Finansman ve Maliyet Düğümü (Merkezi Kaynak Eşitsizliği)

​İnşaat maliyetlerinin katlandığı ekonomik koşullarda dar gelirli mülk sahibinin cebinden milyonlarca lira çıkararak evini dönüştürmesi mümkün değildir. İstanbul için devreye sokulan devlet destekli hibe ve kredi imkânlarının ("Yarısı Bizden" modeli) bugüne kadar İzmir ölçeğinde uygulanmaması, kaynak mazeretinin temelini oluşturdu.

  • *​Gerçek: Ankara’nın kaynak musluğu ile yerel yönetimin aynı çatı altında buluşması, bu çifte standardın ortadan kalkıp kalkmayacağını gösterecek en somut turnusol kâğıdıdır.

​3. Aktörlerin Sınavı

​Bu dosya soyut temennilerle değil; somut, ölçülebilir ve hesap sorulabilir kriterlerle takip edilmelidir.

​Hesap Sorulabilirlik ve Takvim Çerçevesi:

  • * ​Merkezi İdare (Bakanlık): Karabağlar 540 hektarlık riskli alanda ruhsata esas planların tamamlanması; "Yarısı Bizden" benzeri hibe paketinin İzmir için resmen ilan edilmesi.

  • * ​Cemil Tugay (Büyükşehir Yönetimi): Mühürlenen ve duran kooperatif şantiyelerindeki hak sahipleri için tasfiye ve teslim takviminin gün ve ay olarak açıklanması.

  • * ​Meclis ve Muhalefet: Parsel bazlı popülist kararlar yerine, yargıdan dönmeyecek ada bazlı dönüşüm için ortak imar mutabakatının işletilmesi.

​A. Merkezi İdarenin Sınavı: Söylemden Tahsise

​2012 yılında Resmi Gazete’de yayımlanan kararla riskli alan ilan edilen Karabağlar’daki 540 hektarlık alan, 14 yıldır planlama ve yetki tartışmalarıyla yerinde saymaktadır.

  • * ​Bakanlık, bu devasa bölgede kamu yararını ve donatı alanlarını gözeten etap planlarını hızla tamamlamakla yükümlüdür.

  • * ​"İzmir üvey evlat muamelesi görüyor" algısını kırmak adına, riskli yapı stokunun tasfiyesi için Hazine destekli özel finansman modellerini gecikmeksizin şehre açmalıdır.

​B. Cemil Tugay’ın Sınavı: Masadan Şantiyeye

  • * ​Büyükşehir yönetimi artık "Bakanlık onay vermiyor" argümanının arkasına sığınamaz.

  • ​Başta Örnekköy ve Uzundere olmak üzere kilitlenen kooperatif modellerinde mağdur olan hak sahipleri için net bir takvim sunulmalıdır.

  • * ​Kentsel Dönüşüm Dairesi, dosya ve plan üreten bir bürokrasi merkezi olmaktan çıkıp, ada bazlı uzlaşmaları sahada birebir yöneten icracı bir yapıya dönüştürülmelidir.

  • * ​İlçe belediyeleriyle koordinasyon kurularak, yargı denetiminden geçebilecek bilimsel ve teknik planlama süreçleri işletilmelidir.

​C. Meclisin ve Muhalefetin Sınavı: Kamusal Denetim

​Kentsel dönüşüm, geçmişin rant kavgalarını aklama veya yeni yoğunluk artışlarıyla kenti boğma aracına dönüştürülmemelidir.

  • * ​Belediye Meclisi, dönüşüm kararlarını kapalı kapılar ardında değil, şeffaf komisyon raporlarıyla kamuoyuna sunmalıdır.

  • * ​Muhalefet ise meclise gelen ada bazlı, yargıdan dönmeyecek bilimsel planlara 'siyasi prim vermemek' uğruna takoz koymamalıdır. Mesele İzmirlinin can güvenliği olduğunda, alınacak kararlara komisyon veya meclis oylamasında 'ret' oyu verenler, bunun siyasi bir inat değil, yalnızca bilimsel ve hukuki bir gerekçe olduğunu kente şeffafça açıklamak zorundadır.

Belediye Meclisi;

  • Teslim edilen konut sayısını, harcanan bütçeyi ve müteahhit denetimlerini ay ay takip eden bir denetim mekanizması kurmalıdır.

​İzmir’in altından geçen fay hatları siyasi rozet tanımaz; deprem, bürokrasinin hangi partide olduğuna bakmaz. Rozet değişimi kentin zeminini sağlamlaştırmadı, riskli binaları kendiliğinden dönüştürmedi; yalnızca tarafların birbirini suçlama konforunu ellerinden aldı.

​Artık nutuklar ve karşılıklı suçlamalar dönemi geride kalmıştır.

Önümüzdeki sınavın sonucu; polemiklerle ya da kapalı kapılar ardındaki rant pazarlıklarıyla değil; Karabağlar’da vurulan kazmayla, Örnekköy’de teslim edilen anahtarla ve 2029 yerel seçimlerine giderken tabutluk binalardan kurtarılan İzmirlilerin can güvenliğiyle ölçülecektir.

Tarihe not düşelim.

( 📥 ) "İzmir'in Perde Arkası - Beş Sınav" Kitapçığını Bütün Hâlinde Oku ve İndir👈

​(PDF, 42 sayfa, telefonda rahat okunur, Ekim 2026)

215
2

Yorumlar

1
T
tuğba caner10 Ekim 2026

Kaleminize sağlık

Düşüncelerinizi Paylaşın