Türkiye'de yıllardır süren bir kimlik tartışması var.

Anayasa konuşulurken de, siyaset tartışılırken de, toplumsal krizlerde de aynı kavram yeniden gündeme geliyor:

"Türk"

Fakat belki de önce şu soruyu sormamız gerekiyor:

Bugün "Türk" dediğimizde gerçekten aynı şeyi mi kastediyoruz?

Bu sorunun peşine düştüğümde dikkatimi çeken en önemli nokta şu oldu:

Belki de sorun "Türk" kavramında değil; aynı kelimeye farklı dönemlerin anlamlarını yüklememizde.

Aynı Kelime, Farklı Tarihler

İslam Öncesi Dönem

"Türk", büyük ölçüde siyasi ve askerî bir birlik etrafında şekillenen bir üst kimliği ifade ediyordu.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı Devleti'nin hukuki düzeni etnik kimlik üzerine değil, millet sistemi ve din temelli aidiyet üzerine kurulmuştu.

"Türk" kelimesi ise farklı bağlamlarda; bazen etnik, bazen sosyal, bazen de taşralı ve göçebe toplulukları ifade eden bir anlamda kullanılıyordu.

Üstelik Osmanlı-Safevî mücadelesiyle belirginleşen dinî ve siyasî ayrışmalar, zaman içinde "Türk" kavramının algılanışını da etkiledi. Böylece kavram, bazı çevrelerde etnik ve hukuki anlamlarının yanı sıra dinî çağrışımlar da taşımaya başladı.

Cumhuriyet Dönemi

1924 Anayasası ile "Türk", din ve ırk ayrımı gözetilmeksizin vatandaşlık bağı üzerinden tanımlandı.

Böylece kavram yeni bir hukuki anlam kazandı.

Dolayısıyla aynı kelime, farklı tarihsel dönemlerde farklı anlam katmanları taşıdı.

Bugünkü Tartışmaların Kaynağı Ne Olabilir?

Belki de asıl sorun, bu farklı tarihsel katmanları tek ve değişmez bir tanım gibi kullanmamızdır.

Göktürk döneminin siyasi yapısını,

Osmanlı'nın toplumsal düzenini,

Cumhuriyet'in anayasal vatandaşlık anlayışını...

...aynı kavramsal çerçeve içinde değerlendirdiğimizde doğal olarak tartışmalar ortaya çıkıyor.

Çünkü tarihsel süreklilik ile kavramsal süreklilik aynı şey değildir.

Bir toplum tarih boyunca varlığını sürdürebilir.

Fakat o toplumu tanımlayan siyasal, hukuki ve kültürel kavramlar zaman içinde değişebilir.

Peki Ne Yapmalıyız?

Belki de önce kavramları yeniden berraklaştırmalıyız.

Tarihî "Türk" algısı ile hukuki "Türk" tanımını,

kültürel aidiyet ile vatandaşlık bağını,

geçmişin şartları ile bugünün ihtiyaçlarını,

birbirine karıştırmadan konuşabilmeliyiz.

Bu, geçmişi reddetmek değildir.

Aksine, her dönemi kendi şartları içinde anlamaya çalışmaktır.

Son Söz

Bu yazının amacı yeni bir "Türk" tanımı dayatmak değildir.

Amacı, belki de uzun zamandır sormadığımız bir soruyu yeniden gündeme getirmektir.

Bugün "Türk" dediğimizde gerçekten aynı kavramdan mı söz ediyoruz; yoksa aynı kelimeyle farklı tarihleri, farklı hukuk anlayışlarını, farklı kültürel hafızaları ve farklı inanç katmanlarını mı anlatıyoruz?

Belki de Türkiye'deki kimlik tartışmasının çözümü, cevabı hazır sloganlarda değil; önce aynı kelimeyle neyi kastettiğimizi birlikte, dürüstçe konuşabilmektedir.

Sizce bugün "Türk" denildiğinde herkes aynı şeyi mi anlıyor?

www.ismailturan.net

Kitap Tavsiyelerim:

1-Ziya Gökalp (Türkçülüğün Esasları)

2-Anthony D. Smith – Milletler ve Milliyetçilik (tarihsel süreklilik)

3-Benedict Anderson – Hayali Cemaatler (ulusun nasıl oluştuğu)

4-Yusuf Akçura (Üç Tarz-ı Siyaset)