10 EKİM 2026

Dördüncü Sınav: HARMANDALI VE İZMİR'İN ÇÖPÜ
İzmir her gün yaklaşık 4.700 ton çöp üretiyor.
Her sabah kapımızın önüne koyduğumuz, sokaklardan toplanıp kamyonlara yüklenen bu devasa atık dağının yıllardır gerçek bir sahibi çıkmıyor. Şehir temizleniyor gibi görünse de arka planda İzmir, 30 yılı aşkın süredir günübirlik pansumanlarla ötelenen, patlamaya hazır bir çöp krizinin üzerinde oturuyor.
Tıpkı İZBAN turnikesinde, tıpkı su faturasında ve tıpkı Körfez kıyısında olduğu gibi; çöp meselesinde de yıllardır sahnelenen tek bir oyun vardı: Karşılıklı siyasi polemikler, bürokratik engeller ve sorumluluğu sürekli birbirinin üzerine atan iki kutuplu bir yönetim zafiyeti.
Artık o perde de kapandı. Mazeretlerin arkasına saklanma dönemi bitti.
Aynı Vaatler, Değişen Yıllar: Harmandalı Gerçeği
Çiğli Harmandalı Düzenli Atık Depolama Tesisi, 1992 yılından bu yana metropolün tek ana yasal depolama sahası olarak çalışıyor. Tesis ilk kurulduğunda etrafı boş arazilerden ibaretti. Bugün ise çöp dağlarının hemen dibinde on binlerce insanın yaşadığı mahalleler, siteler ve sokaklar var.
Geçmişten bugüne gelen yönetimlerin tamamı aynı nakaratı tekrarladı:
* Bir dönem "Tesis 3-4 yıl içinde ömrünü tamamlayacak, tamamen kapatacağız" denildi.
* Bir sonraki dönem "Çöpten elektrik üretiyoruz, algılar değişecek, burası artık kriz değil enerji kaynağı" propagandası yapıldı.
* Başka bir dönemde "Master planlarımızda Harmandalı yok, kademeli olarak tasfiye edeceğiz" açıklamaları sıralandı.
* Bölgenin muhtarları ve halkı ise 18 yıl önce belediyenin kapı kapı dağıttığı o broşürleri hâlâ unutmuyor: "Harmandalı kapatılıyor, kent ormanı ve rekreasyon alanı yapılıyor."
Peki, sonuç ne oldu? Otuz yılı aşkın süredir kenti yöneten hiçbir irade Harmandalı’nı kapatma iradesini ve basiretini gösteremedi.
Acı gerçek şudur: Harmandalı’nı belediyeler kapatmadı; tesisi mahkeme kapattı.
Mahkeme Kapattı, Çöp Yollara Düştü
Bölgede yaşanan heyelanlar, kayan çöp kütleleri, metan gazı patlama riski ve dayanılmaz koku nedeniyle açılan davalarda yargı son noktayı koydu. İdare mahkemesi Harmandalı’na atık depolanmasını durdurdu; Danıştay ise Büyükşehir’in itirazlarını reddederek kapatma kararını kesinleştirdi.
Hukuken kapısına kilit vurulan çöp için bu kez günü kurtarma operasyonları başladı:
Kentin günlük binlerce tonluk çöpü tırlara doldurularak yüzlerce kilometre ötedeki Bergama’ya, Ödemiş’e ve Manisa sınırına taşınmaya başlandı.
Çevre Bakanlığı, kriz patlak vermesin diye Harmandalı için "geçici izinler" çıkardı, günlük atık sınırını 2.500 tondan 1.000 tona indirdi. Yani ortada kalıcı bir çözüm yoktu; kentin bütçesinden devasa akaryakıt ve lojistik masraflarının yakıldığı, çöpün yollarda gezdirildiği ertelenmiş bir felaket tablosu vardı.
Kürsüdeki Paslaşma: "Yetki Bende Değil" Korosu
Harmandalı kapandığından bu yana Büyükşehir Meclisi’nde izlediğimiz tiyatro hep aynı repliklerle sürdü.
Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay meclis kürsüsünden defalarca benzer savunmaları yaptı:
"Çöp tesisi yapma kararını büyükşehir tek başına alamaz. Ruhsatı belediye veremez. Yeni alan tahsisi olmadan, Çevre Bakanlığı ÇED onayı vermeden bir çivi dahi çakamazsınız. Harmandalı'nı Bakanlık değil mahkeme kapattı; belediyenin yeni yer girişimlerine ise olumsuz yanıt veriliyor."
Karşı tarafın anlatısı ise taban tabana zıttı:
Meclisteki AK Parti grubu, Bergama’daki tesisin kapasitesinin dolduğunu, ikinci lotun alarm verdiğini belirterek ilçenin yeni bir Harmandalı yapılmak istendiğini savundu; yerel yönetimi alternatif üretememekle suçladı.
Hatırlanacağı üzere daha önce Menderes’te planlanan entegre katı atık tesisi girişiminde de benzer bir kilitlenme yaşanmış, İl Tarım Müdürlüğü’nün önce onay verip ardından projeye karşı çıkmasıyla süreç kilitlenmişti.
Kimin haklı olduğu tartışmasını bir kenara bırakalım.
Ortada çıplak bir gerçek var: İzmir’in günlük 4.700 tonluk çöpü yerinde duruyor; ancak iki taraf da sorumluluğu birbirinin üzerine atarak topu taca atıyordu.
Kâğıt Üstündeki Tesisler ve Rapor Trafiği
Bugün masaya baktığımızda gördüğümüz tablo somut bacalar veya modern tesisler değil; kâğıt üzerinde dönüp duran bürokratik dosyalardır:
* Bergama: Kapasite artışı için protokol imzalandığı açıklandı, ilave lot için fizibilite raporları bekleniyor.
* Yamanlar: Yeni tesis için Bakanlığın irtifak hakkı ve tahsis kararı bekleniyor.
* Naldöken: Bakanlığın talep ettiği çevresel etki raporu üzerinde çalışılıyor.
* Ödemiş: Görüşmelerin olumlu sürdüğü söyleniyor ama somut bir takvim açıklanmış değil.
Hepsi bir imza, bir rapor, bir izin aşamasında bekletilen kâğıtlar... Oysa Harmandalı halkı artık kâğıt değil; söz verildiği gibi o alanın rehabilite edilerek bir kent ormanına dönüştürülmesini ve üzerlerindeki çöp kâbusunun ebediyen kalkmasını bekliyor.
Görünmeyen Büyük Savaş: Enerji, Geri Dönüşüm ve Lojistik Rantı
Çeyrek asırdır süren bu bürokratik kilitlenmenin ardındaki asıl neden salt bir yer bulamama meselesi değildir.
Çöp, modern dünyada yalnızca toprağa gömülecek bir "atık" değil; 25-30 yıllık milyarlık biyogaz/elektrik üretim imtiyazı, devasa geri dönüşüm ihaleleri ve koca bir kentin çöpünü tırlarla taşıma rantıdır.
Merkezi idare, yeni kurulacak entegre katı atık tesislerinin işletme imtiyazını ve yüksek kârlı enerji üretim lisanslarını merkeze yakın sermaye konsorsiyumlarına yönlendirmek adına tahsis ve ÇED süreçlerini ağırdan alırken; yerel yönetim ise bu kilitlenmeden beslenen devasa bir taşıma, akaryakıt ve taşeron ekosistemini kentin bütçesiyle ayakta tutmaktadır.
Sahnede oynanan "Ankara ÇED vermiyor" ve "Belediye yer bulamıyor" tiyatrosu, işte bu büyük rant ve imtiyaz paylaşımını ustaca perdelemektedir.
Mazeret Duvarı Yıkıldı: Üç Tarafa da Kaçış Yok!
Cemil Tugay’ın rozet takarak AK Parti saflarına katılmasıyla birlikte, İzmir’in çöp krizini yıllardır kilitleyen o meşhur "merkez-yerel" kalkanı da tuzla buz olmuştur.
Yıllardır arkasına sığınılan "Biz tesis yapacağız ama Ankara tahsis vermiyor, ÇED onaylamıyor" gerekçesi dün itibarıyla tarihe karıştı. Karar vericiler artık aynı siyasi çatı altında, aynı masanın etrafında oturuyor.
Kaçış kapısı üç tarafa da kapanmıştır:
Merkezi İdarenin Sınavı (Çevre Bakanlığı ve Bağlı Kurullar)
Yıllardır muhalefet sıralarından büyükşehre yüklenen irade, bugün kentin yerel yönetimiyle aynı safta.
* Yamanlar için bekletilen irtifak hakkı ve yer tahsisi derhal verilecek mi?
* Naldöken ve Bergama için bürokratik masalarda bekleyen onaylar derhal çıkarılacak mı?
* Aralık 2025’te süresi dolan geçici izinden sonra Harmandalı’nın hukuki ve fiili durumu resmen nedir; İzmir'in kalıcı bertaraf alanları için net bir takvim kamuoyuna açıklanacak mı?
Sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamak Anayasa'nın herkese tanıdığı amir bir haktır. Ankara artık bürokrasinin arkasına saklanamaz.
Cemil Tugay’ın Sınavı
AK Parti saflarına geçerken ifade edilen "şehri yeniden inşa etme" hedefi, en somut karşılığını İzmir’in çöp dağlarında bulmak zorundadır.
* Yıllardır dile getirilen "Yetki Bakanlıkta" savunması bitmiştir.
Masanın iki tarafında da kendisi ve partisi vardır. Yeni tesisler için yer, temel atma ve ruhsat takvimini ne zaman İzmir halkının önüne koyacaktır?
* Günde 4.700 tonluk çöpün ilçeler arasında tırlarla taşınmasının kamu bütçesine getirdiği devasa akaryakıt ve lojistik maliyeti nedir? Bu faturayı İzmirli ne zaman öğrenecektir?
* Harmandalı’ndaki mevcut işletme sözleşmesi ne zaman nihayete erdirilecek ve o bölge ne zaman kent ormanına dönüştürülecektir?
Meclisin ve Muhalefetin Sınavı
Dün Bergama’yı veya Harmandalı’nı meclis kürsüsünden eleştiren parti grubu ile bugün belediyeyi yöneten başkan aynı çatı altında buluşmuştur.
Kimin muhalefet, kimin iktidar olduğu yer değiştirmiş olabilir; fakat çöp aynı sokakta, aynı dağda durmaktadır. Yeni tesislerin bütçeleri, dış kredi onayları, kamulaştırma ve protokol kararları meclisin önüne gelecektir.
İktidar grubu 'artık büyükşehir bizde' rehavetiyle süreci rölantiye alamaz. Muhalefet ise 'bizim ilçemize yapılmasın' popülizmine veya 'bu başarı karşı tarafa yazılmasın' kurnazlığına sığınarak kentin ortak çöp krizine takoz koyamaz. Muhalefet kentin önünü açmalı; mecliste 'ret' dediği her kararın siyasi bir inada değil, sadece teknik ve bilimsel bir gerekçeye dayandığını İzmirlilere şeffafça açıklamak zorunda olduğunu bilmelidir. Mecliste kimin kentin ortak geleceğine, kimin kısır particiliğe oy verdiği tutanaklara geçecektir.
Kapı Önündeki Gerçek Değişecek mi?
Bu sınavın değişmez tek bir hakikati vardır:
İzmir halkının temiz, sağlıklı, çöpsüz ve güvenli bir kentte yaşama hakkı; siyasi pazarlıkların, parti değişimlerinin ya da bürokratik çekişmelerin lütfu değildir.
Yıllardır süren sorumsuzluk zihniyetinde artık son perdeye gelinmiştir.
Tahsisi ve izni geciktiren Ankara da, takvimi açıklamayıp tesisi kuramayan Büyükşehir de, meclis sıralarında ayak direyen siyaset de doğrudan sınıfta kalır.
Üç tarafın da notunu bugün kapısının önündeki çöpü gören, kokusunu çeken vatandaş verecektir; nihai karne ise 2029 sandığında açılacaktır.
Tarihe not düşelim.
( 📥 ) "İzmir'in Perde Arkası - Beş Sınav" Kitapçığını Bütün Hâlinde Oku ve İndir👈
(PDF, 42 sayfa, telefonda rahat okunur, Ekim 2026)
Yorumlar
1Kaleminize sağlık
Düşüncelerinizi Paylaşın