Torbalı’da yerel yönetim kadroları değişti, meclis aritmetikleri değişti; ancak ilçe sakinlerinin duraklarda yaşadığı ulaşım mağduriyeti sekiz yıldır değişmedi.

​Kamuoyunda konu çoğu zaman “minibüsler geri dönsün mü, dönmesin mi?” ikilemi üzerinden tartışılıyor. Oysa mesele yalnızca bir taşıt türünün eksikliği değil; nüfusu hızla 200 bin sınırını aşan, sanayi ve tarım aksıyla her gün devasa bir hareketliliğe sahne olan Torbalı’nın, mevcut büyükşehir ulaşım planlaması içinde kendi ölçeğine uygun, özel ve bağlayıcı bir ulaşım kurgusuyla yönetilememesidir.

​

Sekiz yıllık sürece nesnel bir bakışla yaklaşıldığında, sorunun birbirini takip eden üç idari ve yapısal safhadan geçtiği görülmektedir:

​1. Minibüs Hatlarının Yargı Süreciyle Kilitlenmesi

​Sekiz yıl önce ilçe içinde çalışan minibüs hatları; kooperatifler arası güzergâh ihtilafları ve açılan idari davalar sonucunda kilitlendi. UKOME kararları ve mahkeme hükümleri neticesinde seferler durduruldu. Sistem rehabilite edilip modern ve denetimli bir standarda kavuşturulmak yerine, fiilen atıl bırakılarak masa devrildi.

​2. ESHOT Seferlerinin Sahadaki Yetersizliği

​Minibüslerin çekilmesiyle oluşan boşluk, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve ESHOT eliyle kapatılmaya çalışıldı. Ancak büyükşehir ana arterleri için tasarlanmış büyük solo otobüslerin; Tepeköy, Muratbey, Ertuğrul gibi eski yerleşim alanlarının dar sokaklarına girememesi, sefer aralıklarının seyrekleşmesi ve aktarma zorunluluğu, ilçe içi erişilebilirliği felç etti.

​

Büyük otobüslerle kurulan bu yapı, Torbalı’nın mahalle içi kılcal ring ihtiyacına teknik olarak cevap veremedi.

3. İZTAŞIT Entegrasyonunun Sağlanamaması

​

Menemen ve Seferihisar gibi ilçelerde minibüs esnafı kooperatif çatıları altında belediye denetimine, validatör ve aktarma sistemine entegre edilerek İZTAŞIT modeline geçirildi. Torbalı’da ise her seçim dönemi vaat edilmesine rağmen; kooperatiflerin ortak havuz, kilometre başı maliyet ve gelir paylaşımında uzlaşamaması, esnaf odasının kurumsal irade koyamaması ve yerel idare ile Büyükşehir arasındaki tarife müzakerelerinin bağlayıcı bir protokole dönüşememesi nedeniyle bu model masada kaldı.

​

Tarafların maliyet ve kâr pazarlığı, kamu hizmetinin önüne geçti.

​Şehircilik ve Ulaşım Gerçeği: Üç Temel Yapısal Tıkanıklık

​

Bugün Torbalı'da yaşanan kriz, yalnızca araç sayısıyla açıklanamaz. İlçenin önünde duran üç yapısal tıkanıklık şunlardır:

• *​İlçe Ölçeğine Uygun Özel Planlama Eksikliği: İzmir'in bütüncül ulaşım ana planı mevcut olsa da bu planlama içinde Torbalı'nın bugünkü 200 binlik nüfusuna ve kentsel gelişimine uygun, ilçenin kendi dinamiklerini kapsayan özel ve bağlayıcı bir ilçe içi ulaşım kurgusu üretilememiştir.

• *​Yatay Ring Hatlarının Kurulamaması: Kenti kuzey-güney aksında bölen İZBAN hattı güçlü bir dikey omurga sunuyor; ancak mahalleleri devlet hastanesine, adliyeye ve resmi kurumlara bağlayan doğu-batı yatay ring hatları oluşturulamadı.

• *​Aktarma ve Gar Omurgasının Belirsizliği: Çevre mahallelerden gelen yolcu akışıyla şehirlerarası taşımacılığı kent merkezine yük bindirmeden karşılayacak, İZBAN ile entegre modern bir Aktarma Merkezi ve Otogar Entegrasyonu devreye alınmadı.

​Yasal Çerçeve ve Siyasi Sorumluluk

​

Meseleyi doğru teşhis etmek için yetkiyi doğru adrese koymak zorundayız: 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca ilçe sınırları içindeki toplu taşıma, hat tahsisi, tarife ve güzergâh belirleme yetkisi doğrudan İzmir Büyükşehir Belediyesi ve UKOME bünyesindedir. Dolayısıyla ilçe belediyesinin tek başına hat kurma ya da keyfi düzenleme yapma yetkisi yasal olarak yoktur.

​Ancak bu durum, yerel aktörlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Torbalı’nın iki asli temsil makamı bulunmaktadır:

• *​Torbalı Belediye Başkanı Sayın Övünç Demir, ilçenin yerel idarecisi olarak esnaf kooperatifleri ile İzmir Büyükşehir Belediyesi ve UKOME arasında kurulacak İZTAŞIT müzakerelerinin sahadaki takipçisi, kooperatiflerin direnç noktalarını aşacak iradenin kurumsal talepkârı olmak durumundadır.

• ​

• *AK Parti İzmir Milletvekili Sayın Mahmut Atilla Kaya ise Torbalı’nın Meclis’teki en güçlü siyasi figürü olarak, merkezi idare ve kurumlar arasındaki bürokratik engelleri aşacak siyasi uzlaşı iradesini harekete geçirme sorumluluğuna sahiptir.

​Torbalı’nın ihtiyacı; günü kurtaran geçici sefer artışları, esnaf ile idare arasındaki bitmeyen tarife çıkmazı veya kısır siyasi polemikler değildir. İvedi olarak İzmir Büyükşehir Belediyesi, UKOME, Torbalı Belediyesi ve Şoförler Odası temsilcilerinin yer aldığı bir çalışma grubu kurulmalı; esnafın kazanılmış haklarını ve kamu yararını gözeten, takvimi net bir İZTAŞIT Ring ve Aktarma Protokolü kamuoyuna resmen ilan edilmelidir.

​

Sekiz yıllık gecikmenin ardından Torbalı halkı laf değil; ortak bir masa ve somut bir çözüm iradesi beklemektedir.