19 EKİM 2026

 Torbalı'nın Öksüz Muhtarları: Mahalle Olan Köyler

Torbalı'nın Öksüz Muhtarları: Mahalle Olan Köyler

Kâğıt Üstünde Mahalle, Tarlada Hâlâ Köy

​Her 19 Ekim’de resmi törenler yapılır, protokol çelenkleri dizilir ve aynı ezber yinelenir: “Muhtarlık, yerel demokrasinin temel taşıdır.” Oysa vitrindeki bu beylik lafların arkasında, özellikle büyükşehirlerin çeperinde yaşayanların her gün iliklerine kadar hissettiği derin bir idari çöküş ve sahipsizlik yatıyor.

​Meseleye dışarıdan bakanlar, elinde mührü olan herkesi aynı kefede tartar. Oysa Türkiye’de bugün üç ayrı muhtarlık gerçeği var.

​Üç Ayrı Muhtarlık Gerçeği

​Şehir merkezindeki mahalle muhtarı, dijitalleşmeyle evrak gücünü kaybetse de kentin teknik çarklarına yaslanır; mesaisini icra tebligatlarının arasında tüketir. Büyükşehir sınırları dışındaki klasik köy muhtarı ise tüzel kişiliğini, bütçesini, merasını ve imecesini koruduğu için hâlâ kendi toprağının idarecisidir.

​Asıl dram; ne tam şehirli sayılan ne de köy kalmasına izin verilen üçüncü gruptadır. 6360 sayılı Büyükşehir Yasası ile bir gecede tabelası sökülüp “mahalle” yazılan köylerin temsilcilerinde.

​Açıkça adını koyalım: Torbalı’nın köyden dönme mahalle muhtarları, bizzat devletin kendi eliyle öksüz bırakılmıştır.

​Köyden Mahalleye: Bir Gecede El Değiştiren Torbalı Köyleri

​Karakuyu’dan Dağtekke’ye, Çapak’tan Dağkızılca’ya, Pamukyazı’dan Subaşı’na, Kuşçuburun’dan Sağlık’a kadar Torbalı’nın onlarca dağ ve ova köyü bir gecede bu idari boşluğun içine itildi.

​Köylünün dededen kalma dişiyle tırnağıyla edindiği köy konakları, kahvehaneler, düğün salonları, meralar, tarımsal araziler ve hatta köyün ortak traktörü bile ilçe veya büyükşehir belediyesinin mülkiyetine devredildi. Köy tüzel kişiliği lağvedildi, köy sandığı kapatıldı; köyün aksakallısı ihtiyar heyeti sadece kâğıt üzerinde kaldı​

Muhtar, dededen kalma köy konağındaki kendi odasında bile öz malında kiracı konumuna düşürüldü. Eline yalnızca bir mühür verildi; kilometrelerce uzaktaki bürokrasiye havale edilecek bir dilekçe memurluğu reva görüldü.

​Mevzuat masa başında tek bir imzayla değişti ama Torbalı ovasının sosyolojisi ve toprağın hukuku değişmedi.

​Telefon Santraline Değil, Muhtarın Kapısına

​Şehir merkezindeki bir apartman sakini patlayan su borusu için çağrı merkezini arar. Fakat Torbalı’nın bir köyünde traktör çamura saplansa, tarımsal sulama trafosu yansa, sulama kanalı patlasa, cami şadırvanı arızalansa ya da mezarlığı ot bassa kimse büyükşehrin telefon santraline sığınmaz; doğrudan muhtarın kapısına dayanır.

​Çünkü köylünün gözünde muhtar, mesai saatiyle çalışan bir çağrı merkezi operatörü değil; köyün hamisi, devletin ta kendisidir.

​İşte sahadaki ağır çelişki tam burada patlak veriyor. Köylü, muhtardan yüz yıllık köy idarecisinin kudretini bekliyor; oysa muhtarın ne bir kuruşluk bütçesi ne de kendi köyünün malı üzerinde tek bir imza yetkisi var.

​Eskiden kahvehanede toplanan imeceyle ya da köy sandığından tek bir kararla anında çözülen en hayati işler; bugün Torbalı Belediyesi ile İzmir Büyükşehir/İZSU arasında pinpon topuna dönmüş, bürokratik lütfa ve ihale sıralarına terk edilmiştir. Acil bir su patlağında ya da yol çökmesinde cebinden mazot alıp kepçe çalıştıracak bütçesi dahi olmayan muhtar; köy konağında oturup akıbetini bilmediği dilekçeler yazıyor.

​Kendi tüzel kişiliği elinden alınmış bir yetim; kapısını çaldığı belediye bürokrasisinde ise üvey evlat.

​Kalkan İndi, Boşluk Büyüdü: Talanın Önü Açıldı

​Bu idari zırhın soyulmasının yarattığı en ağır sonuçlardan biri, köyleri saran başıboşluk ve talan dalgasıdır.

​Eskiden kendi köyünde habersiz bir çivi bile çakılamayan, toprağının bekçisi olan muhtar; bugün bir sabah uyanıyor, zeytinliklerin ortasında kaçak sondajlar vurulmuş, tel örgüler çekilmiş, elektrik hatları bağlanmış ve “hobi bahçesi” adı altında verimli tarım arazileri delik deşik edilmiş.

​Muhtar feryat ediyor:

  • ​* Jandarmaya koşuyor; “Yetki belediyede” deniyor.

  • * ​Belediyeye koşuyor; imar mevzuatının labirentlerinde kayboluyor.

  • ​* Tarım İlçe Müdürlüğü’ne işaret ediliyor; bürokrasi topu taca atıyor.

​

Dağ köylerinin merasına taş ocağı dayandığında ya da ovadaki tarım toprakları kontrolsüz sanayi kıskacına alındığında, köyü adına dava açacak kurumsal sıfatı bile kalmamış bir muhtar var karşımızda. Toprağını korumak isteyen adam, kendi köyünün yağmalanışını elinde sonuçsuz dilekçelerle izlemeye mahkûm ediliyor.

​

Her talanın tek sebebi bu yasa değil; ama kalkan indikçe boşluk büyüdü. Otorite boşluğu sahipsizliği, sahipsizlik ise çürümeyi getiriyor.

​“Hizmet Geldi” Diyenlere: Hizmet, İradenin Yerini Tutmaz

​Biliyoruz, şu söylenecek: “Büyükşehir geldi, asfalt geldi, çöp toplandı, köylü rahat etti.” Hizmetin geldiğini inkâr eden yok.

​Mesele hizmetin gelmesi değil; söz hakkının, karar iradesinin ve temsil gücünün gitmesidir.

​Eskiden Torbalı’nın köylüsü İl Genel Meclisi’ne kendi içinden temsilci gönderir, İl Özel İdaresi bütçesinde doğrudan pay sahibi olurdu. Bugün Dağtekke’nin, Saipler’in veya Sağlık’ın oyu, on binlerce nüfuslu merkez mahallelerin sandıklarında eriyip gidiyor. Köy, karar mekanizmalarında görünmezleştikçe bürokrasi için de önceliğini kaybediyor.

​Bir köye yol dökmek ile o köyün merası, suyu ve geleceği hakkında konuşma hakkını elinden almak aynı şey değildir.

​Tabela Değişti, Kalkan Geri Gelmedi

​Son yıllarda gündeme gelen “kırsal mahalle” düzenlemeleri de bu yarayı sarmaya yetmiyor. İlçe ve büyükşehir meclislerinin inisiyatifine bırakılan, çoğunlukla gelir kaybı endişesiyle ağırdan alınan bu statü; birkaç vergi indirimi ve su muafiyetinden öteye geçemiyor.

​Çünkü hiçbir vergi indirimi, köye gasbedilen tüzel kişiliğini geri vermiyor; muhtarın eline toprağını ve merasını savunacak yasal gücü koymuyor.

​Pansuman tedbirler, köylü ile devlet arasındaki o köklü güven bağının kopmasını engelleyemiyor.

​Çözüm Tabela Değil, Yetkidir

​Bu yüzden 19 Ekim’de Torbalı’da kesilen pastalar ve kürsülerden dökülen tebrikler sahadaki gerçeği yansıtmıyor.

​Bugün asıl yüzleşilmesi gereken tablo; tabelası “mahalle” yapılarak tüzel kişiliği gasp edilen köyler, denetimsizliğe terk edilen bereketli topraklar ve yetkisiz bırakılarak bürokrasi ile köylü arasında ezilmeye terk edilen muhtarlardır.

​Bir köye mahalle tabelası çakmakla orası kent olmuyor; sadece köyün kapısı kilitsiz, toprağı sahipsiz, muhtarı da çaresiz bırakılmış oluyor.

​Tarihe not düşelim.

213
1

Yorumlar

1
T
tuğba caner19 Ekim 2026

Kaleminize sağlık

Düşüncelerinizi Paylaşın