Türkiye’de siyasal tartışmalar çoğu zaman iki farklı CHP üzerinden yürür; biri somut siyasal gerçeklikte güç dengeleri, seçim stratejileri ve güncel toplumsal tabanla hareket eden parti; diğeri ise daha çok tarihsel anlatıların içinde var olan, “kurucu iradenin tek devamı” gibi konumlandırılan sembolik ve mitolojik bir yapı.

Sorun tam da bu iki düzlemin sürekli birbirine karıştırılmasında ortaya çıkar. Çünkü siyasal rekabetin gerçek dünyasında CHP, çok partili sistemin bir aktörü olarak hareket eder; ittifaklar kurar, seçim kaybeder, seçim kazanır, toplumsal karşılığını yeniden üretmeye çalışır. Ancak anlatı düzleminde CHP’ye atfedilen rol çoğu zaman bu güncel siyasal işlevin çok ötesine taşınır: Cumhuriyetin kurucu aklının doğrudan bugüne uzanan tek temsilcisi olduğu iddiası.

Oysa tarihsel olarak bakıldığında Türkiye’nin siyasal dönüşümü tek bir kırılma ile açıklanamaz. 1946’dan itibaren çok partili hayata geçiş, 1950’de iktidarın el değiştirmesi ve sonraki on yıllarda siyasi çoğullaşmanın derinleşmesi, “kurucu yapının parçalanması”ndan ziyade, devletin kendi içinde rekabetçi siyaset üretmeye başlamasıdır. Bu süreçte CHP de bir “devletin taşıyıcısı” olmaktan çıkıp, rekabet eden siyasi partilerden biri haline gelmiştir.

Buradaki kritik nokta şudur: Kurucu dönem ile çok partili dönem aynı siyasal mantıkla açıklanamaz. Kurucu dönem, devletin inşası ve tek merkezli bir siyasi organizasyon etrafında şekillenirken; çok partili dönem, bu devletin içinde farklı toplumsal taleplerin temsil mücadelesine dönüştüğü bir alan yaratır. Bu dönüşüm, doğal olarak CHP’nin konumunu da değiştirir.

Bugün gelinen noktada tartışma, çoğu zaman bu tarihsel dönüşümün nasıl yorumlanacağı üzerinden yürür. Bir bakış açısı, CHP’yi kurucu mirasın doğal devamı olarak görüp bu süreklilik üzerinden meşruiyet okuması yaparken; diğer bakış açısı, bu mirasın güncel siyasal gerçeklikte aynı karşılığı üretmediğini, daha çok sembolik bir referans haline geldiğini savunur.

Asıl gerilim de burada ortaya çıkar: tarihsel mirasın siyasal temsil iddiasına dönüşüp dönüşemeyeceği meselesi. Çünkü bir tarafta kurucu dönemin taşıdığı tarihsel ağırlık, diğer tarafta ise bugünün çok daha parçalı, çok aktörlü ve rekabetçi siyasi yapısı vardır.

Bu iki düzlem sürekli birbirine karıştırıldığında, siyaset de çoğu zaman gerçek sorunlardan uzaklaşıp kimlik ve meşruiyet tartışmalarına sıkışır. Oysa güncel siyasal alanın belirleyici dinamikleri; ekonomi, toplumsal talepler, ittifak yapıları ve seçmen davranışıdır.

Sonuç olarak tartışmanın özü CHP’nin “ne olduğu”ndan çok, geçmişin bugünkü siyasette nasıl kullanıldığıdır. Kurucu miras bir tarihsel gerçekliktir; ancak bu gerçekliğin bugünkü siyasal rekabette nasıl anlamlandırıldığı, artık tarih değil, güncel siyasetin konusudur.